In wetenschap en praktijk is steeds meer aandacht voor bewegingsvrijheid in verpleeghuizen. In de Nederlandse Wet zorg en dwang (Wzd) staat dat bewoners het recht hebben om zich binnen én buiten het verpleeghuis vrij te bewegen. Steeds meer mensen geloven dat bewegingsvrijheid en gezondheid met elkaar te maken hebben. Daar is alleen nog weinig wetenschappelijk onderzoek naar gedaan.

Volledige bewegingsvrijheid voor mensen met dementie in verpleeghuizen is in de praktijk nog niet altijd eenvoudig. Er is steeds vaker een ‘open-deurenbeleid’, maar deuren blijven ook nog vaak gesloten. Zeker deuren die toegang geven tot de wereld buiten het verpleeghuis. Als het gaat om bewegingsvrijheid, zijn er verschillende soorten afdelingen: gesloten afdelingen, open afdelingen en semi-open afdelingen. Bij deze laatste soort zijn sommige deuren open (bijvoorbeeld naar andere afdelingen, een tuin of binnenplaats) terwijl andere deuren gesloten blijven (bijvoorbeeld naar de buitenwereld).

Het onderzoek

In deze studie onderzochten we de gezondheid van twee groepen bewoners met dementie in een verpleeghuis. De ene groep woonde op gesloten afdelingen, de andere groep op semi-open afdelingen. We gebruikten het concept van positieve gezondheid. Daarbij kijken we niet alleen naar de lichamelijke, maar ook naar de mentale en sociale gezondheid. We vergeleken de positieve gezondheid tussen deze twee groepen bewoners.

Resultaten

We analyseerden gegevens van in totaal 124 bewoners. Van hen woonden er 61 op een semi-open afdeling, en 63 op een gesloten afdeling. De meeste bewoners hadden de ziekte van Alzheimer of vasculaire dementie, en 63% was vrouw. Uit de vergelijking van beide groepen kwamen geen verschillen naar voren op de verschillende aspecten van gezondheid. De bewoners van semi-open en gesloten afdelingen scoorden dus vergelijkbaar op: kwaliteit van leven, agitatie (onrust), depressie, mobiliteit (beweeglijkheid), cognitie (denkvermogen) en ADL (alledaagse handelingen).

Reflectie

Deze studie liet geen verschillen zien tussen de gezondheid van bewoners in semi-open en gesloten afdelingen. De verwachting was dat bewoners die meer bewegingsvrijheid hebben, ook beter zouden scoren op gezondheidsaspecten. Dat is niet het geval. De theorie van institutionalisering zou een verklaring kunnen geven voor de bevindingen. Deze theorie stelt dat bewoners van verpleeghuizen zich aanpassen aan hun nieuwe leefomgeving. Zeker kwetsbare mensen nemen soms een nieuwe rol aan als ze in een verpleeghuis komen: de rol van cliënt of patiënt. Dat kan ervoor zorgen dat ze zich niet verzetten tegen de structuur en regels van het verpleeghuis. Ook als de deuren gesloten zijn.

Dat mensen zich kunnen aanpassen aan de omgeving, is geen reden om deuren gesloten te houden. Sterker nog, het zou betekenen dat organisaties hun bewoners actief moeten stimuleren en helpen om de bewegingsvrijheid te gebruiken. Hetzelfde geldt in semi-open en open verpleeghuizen: dat deuren open zijn, betekent niet dat bewoners hun bewegingsvrijheid ook echt gebruiken. Toekomstig onderzoek kan laten zien hoe bewoners de bewegingsvrijheid in het verpleeghuis zo goed mogelijk kunnen gebruiken, zodat de (positieve) gezondheid van bewoners met dementie verbetert.

Meer weten?

Lees het volledige Engelstalige artikel.

Ga naar de onderzoekspagina ‘Bewegingsvrijheid en kwaliteit van leven bij mensen met dementie’