Ze is er niet meer

Door prof. dr. Katrien Luijkx
Hoogleraar mensgerichte ouderenzorg en maatschappelijke impact

Mijn moeder is op 7 juli 2024 overleden.

Sinds eind mei ging haar gezondheid met hele grote sprongen achteruit. Haar lichaam bleek helemaal op te zijn. Ze belandde in het ziekenhuis, balanceerde op het randje van leven en dood, knapte een beetje op en ging weer naar haar zorgappartement. Anderhalve week later kwam ze haar bed niet meer uit en nóg een week later was ze overleden.

Mijn leven was altijd al verweven met dat van mijn moeder. Ze paste wekelijks op onze kinderen en regelmatig ook in het weekend. Na haar herseninfarct in 2014 ging ik wekelijks even bij haar langs om polshoogte te nemen. Sinds eind mei dit jaar ben ik bijna dagelijks bij haar geweest. Dat was een intense periode vanwege de heftigheid en onzekerheid van de allerlaatste levensfase van een geliefde naaste, in combinatie met hoogtepunten in de levens van onze zoons. En daarnaast ging mijn werk ook gewoon door. Ik voelde me vaak heen en weer geslingerd tussen aan de ene kant intens verdriet en angst voor de nabije toekomst en aan de andere kant de vreugde en trots die voor mij onlosmakelijk aan de hoogtepunten binnen ons gezin verbonden waren.

Onze jongste zoon nam afscheid van de basisschool en maakte alvast kennis met zijn middelbare school. Onze oudste zoon bereidde zijn bruiloft voor en trouwde. En onze middelste zoon kocht een huis. Allemaal hoogtepunten waar ik graag deel van uit maakte en een rol in had. Soms gaf ik prioriteit aan mijn moeder ten koste van gebeurtenissen waar ik graag bij wilde zijn. Zo miste ik bijvoorbeeld het op maat maken van het trouwpak omdat mijn moeder op dat moment via de spoedeisende hulp in het ziekenhuis werd opgenomen. Ook miste ik een buitenlands congres, omdat mijn moeder op de dag van vertrek een darmbloeding kreeg.

Vaak volgden de gebeurtenissen elkaar op. Zo was ik ’s middags bij het moment dat mijn moeder in overleg met de huisarts besloot om te stoppen met eten en drinken om zo de periode van lijden zo kort mogelijk te maken. Ik waardeerde de opluchting die dit bij mijn moeder bracht en ervoer tegelijkertijd de heftigheid van dit besluit. Samen schreven we een brief aan de huisarts met het verzoek om haar te helpen als het lastig of ondragelijk zou worden. Deze brief bracht ik naar de praktijk van de huisarts en ik haalde zalf om het ongemak van een droge mond te verzachten. In tranen reed ik naar huis. Ik was precies op tijd om onze jongste zoon naar het startpunt van de rondrit door het dorp te brengen ter gelegenheid van zijn afscheid van groep 8. Daarna luisterden we op school naar de toespraakjes voor de kinderen en samen met de andere ouders en kinderen sloten we de basisschoolperiode feestelijk af.

Toen de bruiloft van mijn oudste zoon, haar oudste kleinzoon, voor mij nog ver weg leek, drong mijn moeder er al op aan dat de bruiloft door moest gaan. Daarom heb ik de dag vóór de bruiloft afscheid van mijn moeder genomen. Ik had daarna nog net tijd om alle blouses te strijken en de knopen aan mijn zelfgemaakte jas te naaien. Op de dag van de bruiloft is mijn zus bij haar geweest. Het was een fantastische bruiloft waarvan ik genoten heb. Ik sprak met niemand over mijn moeder en als ik aan haar dacht, slikte ik mijn opkomende tranen weg. De dag na de bruiloft belde mijn zus met het bericht dat mijn moeder vroeg in de ochtend was overleden.

In de weken voor haar overlijden, gebruikte ik alle energie die ik tot mijn beschikking had. Ik zorgde steeds dat ik bij de belangrijke zaken was. Vaak huilde ik in de auto om vervolgens gefocust (en zoveel mogelijk zonder tranen) bezig te zijn met waar ik op dat moment was. Dankzij de flexibiliteit en goede zorgen van mijn man en jongste zoon liep thuis alles op rolletjes. De week na de uitvaart heb ik eigenlijk alleen op een stoel gezeten en voor me uit gekeken. Hoewel ik anders altijd met iets bezig ben, kon ik er niet toe komen om achter de naaimachine te gaan zitten, de moestuin in te gaan of iets anders te ondernemen. Tijdens onze vakantie, die twee weken na haar overlijden begon, merkte ik dat ik me op een gegeven moment niet meer alleen mee liet voeren met dat wat er gebeurde. Ik kreeg weer zin en energie om iets te ondernemen.

Bovenstaande is uit mijn leven gegrepen. Misschien raakt het u of herkent u het. De afgelopen jaren heb ik vaker over mijn ervaringen met mijn moeder en de ouderenzorg geschreven. Ondanks haar overlijden ben ik van plan om daar nog een tijdje mee door te gaan. Hoewel ik weet dat de ouderenzorg in Nederland in vergelijking met andere landen een van de beste is, heb ik toch heel veel punten voor verbetering gezien. Omdat ik hoogleraar ben en veel wetenschappelijke kennis tot mijn beschikking heb, zal ik mijn persoonlijke verhalen steeds verbinden met resultaten van wetenschappelijk onderzoek. Ik hoop op deze manier een bijdrage te leveren aan de verbetering van de ouderenzorg.